BİLİM-BİRLİK- BAŞARI DERGİSİ 1981 YIL / 31. SAYI

Cumbanın bir diğer nedeni kullanılan mekanın genişletil­mek istemesi ve elde edilen bu yeni mekan parçası ile geniş bahçe ve avlulara sahip olamayan evlerde manza­raya sokağa hakim bir eğlence köşesi oluşturmak fik­ridir.

Çıkmalar evin oturulan hayatın geçtiği odalarını işaret et­tikleri için ayrıca değer taşırlar.

Sokağa gölge verirler umumiyetle antre üzerine geldikle­rinden kapıların üstlerini yağmurdan da korurlar.

Çıkmalar binadaki durumlarına, yönlerine ve formlarına göre çeşitli tiplere ayrılırlar.

İzmir ve civarında daha çok ahşap çıkmalara raslanmak-tadır. Ve bu ahşap çıkmalar evin cephesinde, ortada, yanda olduğu gibi bazen köşelerde yer almaktadırlar ki bu köşe çıkmaları üç köşelidirler. Ve iki sokağa hakim durumdadırlar.

Cephelerdeki çıkmalar genellikle normal formda bazen de beş köşelidirler.

Cumbalar oymalı demir yada taş konsollarla desteklen­mektedirler ve bu konsollar bazen üç bazen dört tane­dirler.

Bugün sayıları oldukça azalan, İzmir'in bu cumbalı evle­ri, bulundukları sokaklara nefis bir perspektif vermekte, kişiyi modern yaşamın yıpratan tesirinden çekip çıkarmak­tan bir an olsun geriye, eskilere götürürken ruhlara hu­zur verebilmektedirler. Hepsi birbirine benzer gibi gözüken bu çıkmaların işlemeli saçakların tümüyle bu evlerin ar­kasında sosyal ve estetik kültür olgusu yatmaktadır.

Sanat, kendini bu küçük boyutlu yapılarda da göstermek­tedir. En çok ömrü 1-2 asır geçmeyen ahşap evleri bir biz Türk'lerden başka hemen hiç bir toplum inşa etme­miştir. Geleneksel yapı tipimizi günümüze kadar dayanıp yansıtan bu evlerimize büyük ve yakın bir ilgi duymamız gerekmektedir. Tahta evi marangoza çattırıp, içine girdik­ten sonra bir daha bakımı için en ufak bir çaba harca­mayan, her yağmurda daha çok kararan yüzünü boyamayan daha doğrusu bu bakım için gücü olamayan yeni ne­sil bu eski ve asil binaları çoğu zaman kaderleri ile başbaşa bırakmaktadırlar.

Bu evlerde çeşitli malzeme ile, sabırla el emeği ve göz nuru tüketilmiştir. Ahşap ve taş işçiliklerin nadide Örnek­lerini bu cumbalar üzerinde, kapı, pencere doğramala­rında ve ev saçaklarında izlemekteyiz.

Modern şehir, aşırı bir merkezileşme sonucu ortaya çık­makta, aşırı kalabalık, burun buruna yaşama ve çoğu za­man kişilerin tüm mahremiyet ve özgürlük olanaklarını or­tadan kaldıran kollektif binaların zorunluluğu ile dört bir yandan şehirsel çevre ile kuşatılmış, bu nefis cumbalı ev­ler yavaş yavaş yıpranıp gitmeğe, yok olmağa mahkum­lar belkide.

Sözlerim eskiye hasret ve övgü değil, o sakin, vakur in­sanları ve onları yaşamın tüm zorluklarına karşın huzurlu kılabilen bu binalara duyduğum saygı. İnsanın mutlu ola­bilmesi için doğaya yakın olması gerektiğini bilen ve ki­şiye bu olanağı veren bu binalara saygı. Gidenler ve yok olmaya yüz tutanlar için bir şey yapamasak da henüz varolanlar bizlere hala her yönden eğitici olmaya devam edenler için pek çok şey yapabileceğimize inanarak dolaşıyoruz sokaklarda.

Yer yer Türk yer yer yabancı ustaların çalıştığı çeşitli mil­letlerden insanların barındıkları bu evlerde, Türk, Grek süs unsurlarını, barok tesirleri izlemek olası.

Nefis ahşap işçiliği gösteren bir cumbayı, saran, sıcak havasını iyice sıcak yapan tığ işi nefis perdeler süslemiş. Boyaları dökülmüş, bakımsız, eski ama güzel bir diğeri­nin yanında bakıyorsunuz saçağından itibaren dantel gibi işlenmiş, sanki tiyatro dekoruymuşcasına civardaki beton binalarla zıtlık gösteren ama pırıl pırıl yeni beyaz boyası ile nekadar güzelim dermişcesine dimdik duran, bakımlı bir saraylı hanımı andıran bir diğeri.

Beri yanda iki yanındaki pencerelerinin kepenkleri sıkıca ör tülmüş, boyası dökülmüş, koyu ahşap rengi çok sade ah­şap işçiliği ile bir başka cumba. İçinde artık kimseyi barındırmadığı için sanki hüzünlü şikâyetçi.

Bir diğeri boyanıyor. Sanki heyecanlı. Alınlıklı saçağı ve kartal başlı taş konsolları ile diğerlerine göre daha gör­kemli.

Büyük bir kent İzmir. Geniş bir bölge İzmir ve çevresi. Tüm istilâ, yangınlar ve hoyrat ellere rağmen görkemli, yalnız, hüzünlü, bakımlı bakımsız ama her haliyle genede güzel cumbalar var pek çok eski evde.

Sizleri dalgın yorgun iç dünyanızdan sıyırıp, başınızı yu­karı kaldırtan bakışlarınıza hedef olan, bir anda geçmiş yaşantısı ile sizi sizden alıp götürebilecek kadar sırları, güzellikleri, hikâyeleri olan, eski, dost cumbalar. Eski mi­marinin insanı insan yapan, yaşantısına incelik katan za­rif kalıntıları.

FOTOĞRAF GALERİSİ İÇİN TIKLAYINIZ...